Danzi's pianoconcert voor Sophie Dülcken: datering rond 1800. 

De titelpagina van Franz Danzi's Pianoconcert in Es, opus 4 (p. 229, uitgegeven door Falter, München) draagt ​​de opdracht "à Madame Dülcken née Le Brun". Deze formulering geeft een aanwijzing voor de datering. 

De ondergrens: het huwelijk op 18 april 1799. Sophie Le Brun, dochter van Danzi's zus Franziska Lebrun, nam de naam Dülcken aan door haar huwelijk met Louis Dülcken. 

Huwelijk 18 April 1799 Jan Lodewijk (Louis)Dülken x Sophia Lebrun

E.L. huwelijk Augsburg (Bayern / Landeskirchliches Archiv der Evangelisch-Lutherischen Kirche in Bayern / Dekanat Augsburg / Augsburg-Gesamtkirchengemeinde / Trauungen 1796 - 1819, pagina 99, Bild 57): 

                         "Aprilis, 1799 99. 
                 [Donnerstag] d[en] 18.                  hor[a] 7 
25. Ludwig Dulken, A[ugsburger] C[onfession] Hofklaviermacher in München, 
     und Jungfer Sophia Lebrun, Hofmusikus-Tochter, 
     von München C[atholischer] R[eligion] 
                         sind in der Stille copuliert worden beijm H[eiligen] Creuz".
 
Dus de transcriptie betreffende het eigenlijke trouwboek van de ''parochie" Heilig Kreuz betreft dus GEEN E.L. ondertrouw, maar ook E.L. huwelijk.

"Nomina Sponsoru[m] Dies Mensis Decembris An[n]o 1799

 Dülken, seu 27. Ludovicus Dülken churf[ürstlicher] Hof-Instrumen[ten]m 

 Dälken macher, acatholicus, des Ludovicus 

 dessen Dülken k[öniglich] französischen Instrumenten 

 Revalidation machers, dann Anna dessen Eheweib

 m[a]t[ri]m[on]ii ____ beiden seelig, ehlicher Sohn, mit 

 Sophia Lebrun, des Ludovicus

 x  Lebrun churf[ürstlichen] Hofmusikus, dann

 Lebrun Francisca dessen Eheweib seelig, ehelichen 

 Tochter. Testes: Theobald Marschand 

 churf[ürstlicher] Theater-Director, Franz 

Danzi c[h]u[r]f[ürs]t[licher] Kapelmeister, tempore 

 vetito cum dispensatione denuntiationu[m]".

Danzi's pianoconcert voor Sophie Dülcken: een datering rond 1800

Op het titelblad van Franz Danzi's Pianoconcert in Es, op. 4 (P 229, uitgave Falter, München), staat de opdracht "à Madame Dülcken née Le Brun". Die formulering is een aanwijzing voor de datering.

De ondergrens: het huwelijk van 18 april 1799

Sophie Le Brun, dochter van Danzi's zuster Franziska Lebrun, kreeg de naam Dülcken door haar huwelijk met Louis Dulcken. Het eerste huwelijk werd op donderdag 18 april 1799, om 7 uur, in Augsburg "in der Stille" gesloten bij het Heilig Kreuz. Het staat als nummer 25 in het evangelisch-lutherse trouwboek en is dus een huwelijksinschrijving, geen ondertrouw. Ludwig Dulken, hofklaviermaker in München, was luthers (Augsburger Confession); Sophia Lebrun, dochter van een hofmusicus, was katholiek. Het tweede, katholieke huwelijk volgde op 27 december 1799, in de gesloten tijd tussen advent en Driekoningen en met dispensatie van de afkondigingen ("tempore vetito cum dispensatione denuntiationum"). Het register noemt Louis als kurfürstlicher Hof-Instrumentenmacher en acatholicus, zoon van de overleden Ludovicus Dülken, koninklijk Frans instrumentenmaker, en diens vrouw Anna. Sophie is de dochter van de overleden hofmusicus Lebrun en Francisca. De getuigen waren Theobald Marchand, kurfürstlicher Theater-Director en vader van Margarethe Marchand, en Franz Danzi, kurfürstlicher Kapellmeister. De naam Dülcken gold in de lutherse kerk al vanaf 18 april 1799, dus het concert kan niet eerder zijn geschreven. Voor het katholieke München, en voor de katholieke hofkapelmeester Danzi, bestond het huwelijk echter pas sinds 27 december 1799. Een opdracht aan "Madame Dülcken" lijkt daarom waarschijnlijker na die datum dan ervoor, maar dat is een inschatting en geen bewijs.

De nota's bij de inschrijving geven de reden voor dit tweede huwelijk. Louis was burger van München geworden na de aankoop van een huis en had zijn niet-katholieke religie voor de Münchense overheid verzwegen, omdat niemand hem ernaar had gevraagd. Daarna trouwde hij, zonder de Beierse wetten te kennen, in Augsburg voor een lutherse predikant. De kerkelijke overheid beschouwde dat huwelijk als van meet af aan nietig en gelastte, uitsluitend voor dit geval, een katholieke hernieuwing, onder meer met het oog op de onwetendheid van de echtgenoten en het welzijn van eventuele kinderen. De pauselijke zetel was toen vacant. Louis legde bovendien een reversaal af voor zichzelf en zijn nageslacht. Het register telt dat jaar 96 huwelijken. Dit is mijn lezing van het Latijn en moet nog worden gecontroleerd.

De bovengrens: de uitgever Falter

Het titelblad vermeldt Falter in München, maar geeft geen jaartal. De IMSLP-werkenlijst plaatst het concert in München, 1800. De bron van die datering is daar niet vermeld en moet dus worden gecontroleerd. De buurwerken geven context: de pianosonate op. 3 verscheen als Falter-plaat 50 (ongedateerd), het sextet op. 10 als plaat 95 in 1802 en het sextet op. 15 in 1803. Het plaatnummer van op. 4 is nog niet achterhaald, maar zal vermoedelijk tussen 50 en 95 liggen.

Margarethe Marchand en het jaar 1800

Danzi's vrouw, de zangeres, pianiste en componiste Margarethe Marchand, overleed op 11 juni 1800. Haar eigen composities verschenen bij Falter in 1801 en 1802, dus de uitgeefactiviteit liep na haar dood door. Biografische schetsen benadrukken dat het verlies zijn ambitie als componist remde, en dat hoofse conflicten hem in 1807 naar Stuttgart dreven. Voor deze crisis zijn tot nu toe slechts beknopte bronnen gevonden (onder meer Britannica en de ADB).

Wat dit betekent

Het concert kan zijn geschreven als huwelijksgeschenk tussen 27 december 1799 en 11 juni 1800, toen Margarethe nog leefde en Danzi sinds 1798 vicekapelmeester in München was. Als het lutherse huwelijk van april 1799 de ondergrens is, begint het venster al in april 1799. Het kan ook in of na zijn rouwtijd zijn ontstaan, tot de druk rond 1802. Een conclusie over de volgorde is op dit moment niet te onderbouwen. De crisis na 1800 is de achtergrond waartegen het werk verscheen, niet een verklaring van het werk zelf.

Nog te doen

Het plaatnummer van op. 4 bij Falter achterhalen (IMSLP, RISM, Bayerische Staatsbibliothek).

De datering "München 1800" van IMSLP verifiëren in de Danzi-literatuur (Pechstaedt).

Zoeken naar een aankondiging in de Allgemeine musikalische Zeitung of Münchense bronnen rond 1799-1802.

De huwelijksakte van Augsburg en de katholieke bevestiging in de advent raadplegen.

Het instrument: een Dulcken-fortepiano in München

Het titelblad spreekt van een concert "pour le Piano-Forte". Volgens de archiefvondsten op musicksmonument.com werd Louis Dulcken (geboren 1761 in Amsterdam) in 1779 assistent van de Münchense pianobouwer Johann Peter Milchmeyer. In 1781 werd hij door keurvorst Karl Theodor aangesteld als mechanischer Klaviermacher aan het hof. In juni 1782 nam hij Milchmeyers ambt over en werd hij, 21 jaar oud, stadspianobouwer van München. Sophie Dülcken speelde het concert daarom vrijwel zeker op een Dulcken-fortepiano: de echtgenote van de hofpianobouwer speelde in het openbaar niet op het instrument van een ander. Dat instrument was bovendien vermoedelijk Louis' huwelijkscadeau aan zijn bruid. Deze redenering berust op Dulckens positie in München en niet op een bron die het concert aan een bepaald instrument koppelt.