Foundation Musick's Monument
Wingeshausen. * 1
* 2
Das Kirchpiel Wingeshausen liegt im Nordwesten des Kreises, hauptsächlich im Gebiet eines linksseitigen Zuflusses der Eder, dessen unterster Theil die Kappel heißt. Es besteht aus den Gemeinden Wingeshausen und Aue, sowie dem fürstlichen Forsthaus Paulsgrund. Vorübergehend waren im Anfang des 17. Jahrhunderts auch Birkelbach und Womelsdorf dahin eingepfarrt.
Das Dorf Wingeshausen gehört wie Girkhausen u. s. w. zu den Orten, welche später in dem in der ältesten Seit unbesiedelten Grenzwald angelegt wurden, und ift, wie sämmtliche hausen, erst nach dem 5. oder 6. Jahrhundert entstanden.
Daß aber Wingeshausen ebenso wie Girkhausen zu den älteren unter ihnen gehört, darauf deutet nicht nur die große Gemarkung (1051 ha), sondern auch der unverständliche erste Theil des Namens. Derselbe lautet in ältester Schreibung 1370 Wenegiskufen, 1500 Wenegeshusen, 1504 Wingshusen, 1526 Wingeshusen,* 3 in der Diöcesanbeschreibung Wingesteshusen. Das andere Dorf unferes Kirchspiels, Aue, liegt am Einfluß der Kappel in Die Eder, wo sich das vorher engere Ederthal zu einer weiten Aue erbreitert hat. Da Orte, welche mit Uue gebildete Namen führen, der Mehrzahl nach, wie auch das weiter abwärts gelegene Schwarzenau, später entftanden sind,* 4 so gehört Aue wahrscheinlich nicht zu den alten Gründungen, welche wir weiter abwärts zu beiden Seiten der Eder so zahlreich finden. Wingeshausen wird in der Diöcesanbeschreibung, Würdtw. III, 338, unter sedes in Rumlangen angeführt, es gehörte daher ursprünglich wahrscheinlich zu Raumland, wozu auch seine Lage stimmt. Hinter Wingeshausen wird noch molendinum in Cappel als abgabenpflichtig aufgeführt.
Es ift dies wahrscheinlich dieselbe Mühle, welche noch heute an dem gleichnamigen Bache steht. Ob der Ausdruck in Cappel auf das Vorhandensein eines Ortes schließen lassen kann, dürfte noch zu untersuchen sein. Daß der jetsige Bachname auf jeden fall mit dem Worte Kapelle zusammenhängt, ist um so wahrscheinlicher, als das Gewässer diesen Namen nur eine kurze Strecke, von der Kappeler Mühle bis zur Einmündung in die Eder, trägt, während es in seiner ganzen übrigen Länge Bordling heißt. Ziemlich sichere Nachricht haben wir über das frühere Vorhandensein von Prißdorf oder Preißdorf im Paulsgrund, welches schon 1456 als Wüstung erscheint. Dort soll eine bedeutende Wallfahrtskapelle gestanden haben, deren Priester in Wingeshausen wohnte, weshalb der Weg vom letzteren Orte dahin noch heute der Priester oder Kirchweg heißt. * 5 Aus Fleckenberg wallfahrteten viele Leute dahin.
Quellen und Litteratur:
Beiträge zur Geschichte der Kirche und Pfarrei zu Wingeshausen. Wittg. Kreisblatt 1872, Ar. 16.
1 U=W aus einem Perkament Manuskript der Schloßbibliothek zu Berleburg. (Siehe Seite (8.)
2 Desgleichen.
3 Herbers, 44
4 Vergl. Arnold 309.
5 Sieg. Intelligentzblatt, S.57
Wingeshausen. * 2
* 2
De parochie Wingeshausen ligt in het noordwesten van het district, voornamelijk in het gebied van een linker zijrivier van de Eder, waarvan het laagste deel Kappel heet. Het bestaat uit de gemeenten Wingeshausen en Aue, evenals het vorstelijke boswachtershuis Paulsgrund. Tijdelijk behoorden aan het begin van de 17e eeuw ook Birkelbach en Womelsdorf tot deze parochie.
Het dorp Wingeshausen behoort net als Girkhausen enz. tot de plaatsen die later in het oudste deel van het onbewoonde grensbos werden aangelegd en is, net als alle andere dorpen, pas na de 5e of 6e eeuw ontstaan.
Dat Wingeshausen net als Girkhausen tot de oudere dorpen behoort, blijkt niet alleen uit het grote grondgebied (1051 ha), maar ook uit het onbegrijpelijke eerste deel van de naam. Deze luidt in de oudste spelling 1370 Wenegiskufen, 1500 Wenegeshusen, 1504 Wingshusen, 1526 Wingeshusen,* 3 in de beschrijving van het bisdom Wingesteshusen. Het andere dorp van onze parochie, Aue, ligt aan de monding van de Kappel in de Eder, waar de voorheen smalle Ederthal zich verbreedt tot een brede Aue. Aangezien plaatsen met namen die zijn gevormd met Uue, zoals ook het verder stroomafwaarts gelegen Schwarzenau, later zijn ontstaan,* 4 behoort Aue waarschijnlijk niet tot de oude nederzettingen die we verder stroomafwaarts aan beide zijden van de Eder zo talrijk aantreffen. Wingeshausen wordt in de beschrijving van het bisdom, Würdtw. III, 338, onder sedes in Rumlangen genoemd, en behoorde daarom oorspronkelijk waarschijnlijk tot Raumland, wat ook overeenkomt met de ligging. Achter Wingeshausen wordt nog molendinum in Cappel vermeld als belastingplichtig.
Dit is waarschijnlijk dezelfde molen die nog steeds aan de gelijknamige beek staat. Of de uitdrukking in Cappel kan wijzen op het bestaan van een plaats, moet nog worden onderzocht. Dat de huidige naam van de beek in ieder geval verband houdt met het woord Kapelle, is des te waarschijnlijker omdat het water deze naam slechts over een kort traject draagt, van de Kappeler Mühle tot aan de monding in de Eder, terwijl het over de rest van de lengte Bordling heet. We hebben vrij betrouwbare informatie over het vroegere bestaan van Prißdorf of Preißdorf in Paulsgrund, dat al in 1456 als verlaten plaats wordt vermeld. Daar zou een belangrijke bedevaartskapel hebben gestaan, waarvan de priester in Wingeshausen woonde, waardoor de weg van laatstgenoemde plaats daarheen nog steeds de Priester- of Kirchweg (priester- of kerkweg) heet. * 5 Vanuit Fleckenberg gingen veel mensen daarheen op bedevaart.
Bronnen en literatuur:
Bijdragen aan de geschiedenis van de kerk en parochie van Wingeshausen. Wittg. Kreisblatt 1872, Ar. 16.
1 U=W uit een perkamenten manuscript van de kasteelbibliotheek van Berleburg. (Zie pagina (8.)
2 Idem.
3 Herbers, 44
4 Vergl. Arnold 309.
5 Sieg. Intelligentzblatt, p. 57
Wat bijzonder is aan deze foto is dat het orgel boven de preekstoel is geplaatst (en niet achterin de kerk). Dat kan toeval zijn (omstandigheden), maar in de Duitse traditie ook met opzet.
Bij Bach in optima forma aanwezig : de drievoudige genadevolle tegenwoordigheid van de Heer (Gnadengegenwart): het Altaarsacrament (in, mit, unter Brot und Wein is Gott real present), de Woordverkondiging (In de Lutherse traditie is de Schriftuitleg ‘performatief’. Als je het evangelie verkondigt, dan voelt de hoorder het effect: ‘hij wordt blij, en gaat zingen’ = Dixit Luther), de Musica (bij Luther een ‘Vrouw’ die buiten het begrip om Gods Waarheid in de menselijke ziel kan doen neerdalen).
Dr Dick Wursten